Türkiye, COP31’e ev sahipliği yaptığı yılda kömür politikasında iki zıt tabloyu aynı anda yaşıyor. Bir yanda, 2016’dan bu yana önerilen kömür projelerinin yüzde 97’si iptal edildi; bu oran dünya rekoru olarak kayda geçti. Diğer yanda, aynı dönemde mevcut bir kömür santraline büyük bir genişletme izni verildi ve Akbelen Ormanı’ndaki madencilik mücadelesi hâlâ sürüyor.
Dünya Rekoru Kıran İptal: Afşin Elbistan A
Temmuz 2026’da bir mahkeme, Afşin Elbistan A termik santralinin genişletme projesine ait Çevresel Etki Değerlendirmesi’ni (ÇED) iptal etti. Mahkeme, projenin ÇED olumlu raporunun hukuka aykırı olduğuna hükmetti. Bu karar, Türkiye’nin planlanan son büyük yeni kömürlü termik santral projesini durdurdu.
Global Energy Monitor’ün verilerine göre bu iptal, Türkiye’nin kömür proje iptal oranını yüzde 97’ye taşıdı. 2016’dan bu yana önerilen 86 kömür projesi, toplam 75 gigavatlık kapasiteyle iptal edildi; bu kapasite Türkiye’nin bugünkü toplam kömür kapasitesinin üç katından fazlasına denk geliyor. İptallerin arkasında güçlü yerel muhalefet, çevresel kaygılar ve projelerin finansal açıdan uygun bulunmaması yer alıyor.
Bakanlık ve santral şirketi, mahkemenin iptal kararına itiraz etti; dava sürüyor.
Aynı Dönemde Daha Büyük Bir Proje: CENAL
Afşin Elbistan kararıyla aynı dönemde, Çanakkale’nin Karabiga ilçesindeki CENAL kömürlü termik santraline 1.050 MW’lık yeni kapasite eklenmesi onaylandı. Santral, mevcut 1.320 MW’lık kapasitesinden yaklaşık 2.370 MW’a çıkacak; bu, yaklaşık yüzde 80’lik bir artışa karşılık geliyor.
Bu karar, Türkiye’nin bir yandan kömür projelerinde dünya rekoru kıran bir iptal oranına ulaşırken, diğer yandan mevcut bir santrali büyütmeye devam ettiğini gösteriyor. On beş sivil toplum kuruluşu, bu kararın COP31 Başkanlığı’nın iklim liderliğiyle çeliştiğini belirten ortak bir açıklama yaptı.
Akbelen: 2019’dan Beri Süren Mücadele
Muğla’nın Milas ilçesindeki Akbelen Ormanı’nda, madencilik faaliyetlerine karşı direniş 2019’dan beri sürüyor. Mücadele, madencilik alanının tarım alanlarına ve zeytinliklere doğru genişlemesiyle büyüdü. Devlet Su İşleri’nin 2005 tarihli bir raporu bile, bölgedeki kömür işletmesinin yeraltı suyunu olumsuz etkileyeceğini öngörmüştü; buna karşın madencilik faaliyetleri devam etti ve bölge sakinleri yıllardır hukuki ve fiili mücadele yürütüyor.
HRW’den Uyarı: Protestoculara Yönelik Baskı
İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), Ekim 2026’da yayımladığı “Türkiye, COP31 Ev Sahibiyken Çevre Savunucularını Bastırıyor” başlıklı raporunda, Akbelen’deki protestoculara yönelik gözaltı, soruşturma ve biber gazıyla müdahale vakalarını belgeledi.
Rapora göre 2023’ten bu yana en az altı bölge sakini hakkında ceza davası açıldı; avukatlara göre en az 55 kişi hakkında soruşturma sürüyor. Protestolara katılan bazı kişiler kamu görevlilerine direnmekten hapis cezası aldı; bu cezalardan bazıları sonradan paraya çevrildi. Çadır kurma ve pankart asma gibi eylemler nedeniyle 40 bin ile 250 bin TL arasında para cezaları da kesildi.
Rapor, yetkililerin protestoları dağıtmak için göz yaşartıcı gaz, tazyikli su ve biber gazı kullandığını, bazı suç duyurularının savcılık tarafından etkili biçimde soruşturulmadığını da aktarıyor. HRW, yetkililerden rapora yanıt alamadığını belirtiyor.
Rakamlar Bir Yöne, Sahadaki Kararlar Başka Bir Yöne İşaret Ediyor
Türkiye’nin kömür proje iptal oranındaki dünya rekoru, kâğıt üzerinde güçlü bir sinyal. Ama CENAL’deki genişletme kararı ve Akbelen’de süren mücadele, bu sinyalin sahada aynı hızla karşılık bulmadığını gösteriyor. COP31’in ev sahibi ülke olarak Türkiye’nin kömür politikası, zirve boyunca da yakından takip edilecek konular arasında.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye’nin kömür proje iptal oranı ne kadar?
Global Energy Monitor’e göre 2016’dan bu yana yüzde 97; bu oran dünya rekoru olarak kayda geçti.
Afşin Elbistan A’da ne oldu?
Temmuz 2026’da bir mahkeme, santralin genişletme ÇED’ini iptal etti; Bakanlık ve şirket karara itiraz etti.
CENAL santraline ne kadar yeni kapasite eklendi?
1.050 MW; santral toplamda yaklaşık 2.370 MW’a çıkacak.
Akbelen’de durum nedir?
2019’dan beri süren madencilik karşıtı mücadele devam ediyor; HRW Ekim 2026’da protestoculara yönelik baskıyı belgeledi.
