COP31’de, İklim Değişikliği Konusunda Bilgi Bütünlüğü Küresel Girişimi (Global Initiative for Information Integrity on Climate Change), yapay zeka kaynaklı iklim dezenformasyonuyla mücadelede küresel öncelikleri açıkladı. Brezilya, Birleşmiş Milletler ve UNESCO‘nun eş başkanlığını yaptığı girişim, 13 Kasım 2026’da Antalya’da “İklim Bilgi Bütünlüğü için Yapay Zeka Eylem Öncelikleri” (Priorities for Action on AI for Climate Information Integrity) başlıklı çerçeveyi duyurdu.
Çerçeve İki Ayrı Sorunu Hedefliyor
Öncelikler, tek bir yapay zeka bilgi açığının iki ayrı yüzünü hedefliyor: insanların yapay zekadan aldığı iklim bilgisinin güvenilirliği ve yapay zekanın kendi iklim etkisine dair bilgilerin güvenilirliği. Giderek daha fazla insan iklim bilgisi için yapay zekaya başvururken, Bağımsız Uluslararası Yapay Zeka Bilim Paneli, “akıcı metin üretmenin doğru metin üretmekten daha kolay olduğu” uyarısında bulunuyor. Bu risk, yapay zeka tarafından üretilen görüntü ve videoların resmi uyarılardan daha hızlı yayılabildiği iklim afetleri sırasında daha da büyüyor.
Şeffaflık, Hesap Verebilirlik ve İnsan Hakları Temelinde
Belém Deklarasyonu ve BM’nin Bilgi Bütünlüğü Küresel İlkeleri üzerine inşa edilen öncelikler, şeffaflık, hesap verebilirlik ve insan haklarına dayanıyor. Yapay zeka şirketlerinden beklenen, sistemlerinin iklim bilgi bütünlüğünü nasıl etkilediğini araştırmaları, bulguları kamuoyuyla paylaşmaları ve enerji tüketimleri ile karbon, su ve arazi ayak izlerini açıklamaları. Devletlerden ise bilgi bütünlüğünü ulusal yapay zeka stratejilerine ve iklim planlarına entegre etmeleri bekleniyor.
Reklam Sektörü İçin Yeni Bir Şart: Parayı Takip Et
Dijital bilgi ekosisteminin baskın iş modeli reklamcılık. Ancak reklam tedarik zincirinin şeffaf olmaması nedeniyle markalar, paralarının kimi ve neyi finanse ettiğini, iklim dezenformasyonu dahil, çoğu zaman bilemiyor. Bunu değiştirmek amacıyla Conscious Advertising Network (CAN) ve Climate Action Against Disinformation (CAAD) tarafından başlatılan ve Küresel Girişim tarafından desteklenen İklim Bilgi Bütünlüğü için Reklamcılık Şartı (Charter for Climate Information Integrity in Advertising), reklam tedarik zinciri boyunca şeffaflık çağrısında bulunuyor. Şart ayrıca dijital platformlardaki tüm reklamverenlerin doğrulanmasını, yeşil aklamaya karşı önlem alınmasını ve reklamcıların fosil yakıt aktörleriyle ilişkilerini kamuoyuna açıklamasını talep ediyor.
Almanya’dan 2 Milyon Avroluk Katkı
Bilgi bütünlüğünü güçlendirmek kaynak gerektiriyor. COP31’de Küresel Girişim, insanların iklim değişikliğini anlamak ve harekete geçmek için güvendiği bilgiye yeni yatırım çağrısında bulundu. Almanya bu çağrıya yanıt vererek, UNESCO tarafından yönetilen İklim Değişikliği Bilgi Bütünlüğü Küresel Fonu’na araştırma, iletişim stratejileri geliştirme ve kamuoyu farkındalık kampanyaları için 2 milyon avro taahhüt etti. Girişim, diğer ülkeleri de fona yatırım yapmaya davet etti.
Siyasi Destek Büyüyor
Bilgi bütünlüğünün bir COP sonuç kararına ilk kez girmesinin üzerinden bir yıl geçti; bu, geçen yıl Belém’de düzenlenen COP30’da gerçekleşmişti. Bugün 29 ülke ve Avrupa Birliği, İklim Değişikliği Konusunda Bilgi Bütünlüğü Belém Deklarasyonu’nu imzaladı ve uyguluyor. Deklarasyon, imzaya açık olmaya devam ediyor.




