Afşin-Elbistan Ovası’nda 40 yılı aşkın süredir devam eden kömür madenciliği ve termik santral faaliyetlerinin doğa, insan sağlığı ve yaşam üzerindeki etkilerini bölge halkının tanıklıklarıyla anlatan “Yavaş Ölüm” belgeseli, TEMA Vakfı Genel Merkezi’nde gerçekleştirilen özel gösterimle basın ve sivil toplum temsilcileriyle paylaşıldı. Festival yolculuğunun ardından yapım, 6 Kasım itibarıyla TEMA Vakfı’nın YouTube kanalında izleyicilerle buluştu.
Bir zamanlar Türkiye’nin en bereketli tarım ve hayvancılık merkezlerinden biri olan Elbistan Ovası, onlarca yıldır termik santrallerin gölgesinde var olma mücadelesi veriyor. Yönetmenliğini İlkay Nişancı’nın, uygulayıcı yapımcılığını Hakan Fıçıcı’nın üstlendiği ve eylem-araştırmacı akademisyen Aslı Odman’ın anlatımıyla hazırlanan belgesel; anlık bir felaketten ziyade yıllar içinde gündelik hayatın parçası hâline gelen sistematik bir ekolojik yıkıma odaklanıyor.
“Kömürün Görünmeyen Bedeli: Doğa ve Yaşam Üzerindeki Tahribat”
TEMA Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Deniz Ataç, kömür odaklı enerji politikalarının uzun vadeli etkilerine dikkat çekerek şu değerlendirmelerde bulundu:
“Kömürün görünen yüzü kullandığımız enerji; görünmeyen bedeli ise doğa ve yaşam üzerinde yarattığı tahribat. Bazı yıkımlar bir anda gerçekleşmiyor; insanların yaşam alanlarında, soluduğumuz havada, toprağın veriminde, su varlıklarının miktarında ve kalitesinde zamanla birikiyor. Afşin-Elbistan’da tanık olduğumuz da böyle bir süreç. Enerji politikalarını değerlendirirken yalnızca üretilen elektriği değil, bu üretimin yol açtığı çevresel yıkımı, sağlık sorunlarını ve madenlerde yitirilen işçi hayatlarını da hesaba katmak zorundayız. Doğayı, insan sağlığını ve yaşam hakkını gözeten politikalara ihtiyacımız var.”
Rakamlarla Türkiye’de Kömürün Bilançosu
SGK istatistikleri ve resmî elektrik üretim verileri doğrultusunda kömür sektörünün Türkiye’deki güncel tablosu:
| Gösterge | Veriler |
| Kömürlü Termik Santral Sayısı | 69 |
| Santrallerin Yakıt Türüne Göre Dağılımı | 48 linyit, 16 ithal kömür, 4 taşkömürü, 1 asfaltit |
| Yerli Kömürün Toplam Elektrik Üretimindeki Payı (2025) | Yaklaşık %11 |
| İthal Kömürün Kömür Kaynaklı Üretimdeki Payı | Yaklaşık 2/3 |
| Kömür ve Linyit Çıkarılan Kayıtlı İş Yeri Sayısı | 447 |
| Kayıtlı Çalışan Sayısı | Yaklaşık 40 bin |
| İş Kazalarında Hayatını Kaybeden Madenciler (2007–2025) | 826 kişi |
| Yıllık Ortalama Madenci Kaybı (2007–2025) | Yaklaşık 43,5 kişi |
(Not: Veriler yalnızca SGK’ya kayıtlı ve ölümü iş kazası olarak kesinleşmiş madencileri kapsamaktadır; kayıt dışı istihdam veriye dâhil değildir.)
“Yurt Topraktır, Sudur, Ağaçtır; Sermaye Değildir”
Özel gösterimin ardından TEMA Vakfı Çevre Politikaları ve Uluslararası İlişkiler Bölüm Başkanı Eylem Tuncaelli moderatörlüğünde düzenlenen söyleşide, çevre tahribatının toplumsal boyutları tartışıldı.
Yönetmen İlkay Nişancı, belgeselin temel amacının bir araya gelerek konuşma ve ortak dayanışma zemini yaratmak olduğunu belirtirken; araştırmacı Aslı Odman ise şu ifadelere yer verdi:
“Yurt dediğimiz şey sudur, topraktır, ağaçtır; insanın ait olduğu yerdir. Sermaye değildir. Sermaye değişebilir ancak insanın yaşam alanları, doğayla kurduğu bağ ve aidiyet duygusu kolay kolay yeniden kurulamaz. Tehlikenin farkına varmadığımızda yaşananları münferit bir olay sanabiliyoruz. Oysa bu meseleler geçmişte kalmıyor; yaşamı doğrudan etkilemeye devam ediyor.”
Festivallerden YouTube Ekranına
İlk gösterimini Adana Altın Koza Film Festivali’nde yapan ve ardından Elbistan’da bölge halkıyla buluşan Yavaş Ölüm; Antalya Altın Portakal Film Festivali ve İspanya’daki Ecozine Film Festivali dahil olmak üzere yurt içi ve yurt dışında birçok kentte izleyiciyle buluştu.
