Germanwatch ve NewClimate Enstitüsü‘nün yayımladığı İklim Değişikliği Performans Endeksi’nde (Climate Change Performance Index, CCPI 2027), COP31 ev sahibi Türkiye geçen yıla göre bir sıra gerileyerek 64 ülke arasında 53’üncü oldu. Endeks, Türkiye’nin yenilenebilir enerjide kaydettiği büyümeye rağmen fosil yakıtlardan çıkış konusunda somut bir politika belirlemediğini ortaya koyuyor.
CCPI 2027 Nasıl Hazırlandı?
CCPI kapsamında 64 ülke ile Avrupa Birliği’nin performansı değerlendirildi. İncelenen ülkeler, küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 90’ından fazlasından sorumlu. Ülkelerin performansı dört kategoride ölçülüyor: sera gazı emisyonları (yüzde 40 ağırlık), yenilenebilir enerji (yüzde 20), enerji kullanımı (yüzde 20) ve iklim politikaları (yüzde 20). İklim politikaları kategorisi, ilgili ülkelerdeki uzmanlar tarafından değerlendiriliyor; bu yılki endekse yaklaşık 500 uzman katkı sundu.
Listenin Zirvesinde ve Dibinde Kimler Var?
Danimarka, üst üste altıncı kez listenin zirvesinde yer aldı; ancak hiçbir ülke yeterli performans sergilemediği için ilk üç sıra boş bırakıldı. Danimarka’yı sırasıyla Litvanya, Lüksemburg, Birleşik Krallık, Fas ve Şili takip ediyor. Birleşik Krallık, iyi performans sergileyen tek G20 ülkesi olarak öne çıkıyor.
Listenin en altında ise İran (68’inci), ABD (67’nci), Rusya (66’ncı) ve Suudi Arabistan (65’inci) yer alıyor. COP31’in iki başkanlık ülkesi de listenin alt sıralarında: ev sahibi Türkiye 53’üncü, müzakereler başkanlığını yürüten Avustralya ise 54’üncü sırada.
Türkiye’nin Kategori Bazında Notları Neler?
Türkiye’nin performansı sera gazı emisyonları ve enerji kullanımı kategorilerinde “düşük”, iklim politikalarında “çok düşük”, yenilenebilir enerjide ise “ortalama” olarak değerlendirildi. Raporun Türkiye bölümüne göre mevcut Ulusal Katkı Beyanı (NDC), ülkeyi 2053 net sıfır hedefine taşıyacak bir patikada değil; üstelik 2035’e kadar mevcut seviyelere göre bir emisyon artışı öngörüyor. CCPI uzmanları, yasal bağlayıcılığı olan bir karbonsuzlaşma yol haritasının, somut mutlak emisyon azaltım hedeflerinin, sektörel karbon bütçelerinin ve hesap verebilirlik mekanizmalarının eksikliğine dikkat çekiyor.
Rekor Yenilenebilir Büyüme, Aynı Anda Rekor Fosil Yakıt Kullanımı
Raporda dikkat çeken bir çelişki var: Türkiye’nin yenilenebilir enerji kapasitesi hızla büyürken fosil yakıt kullanımı da artmaya devam ediyor. TEİAŞ verilerine göre güneş enerjisi kurulu gücü 2022 ile Eylül 2026 arasında yaklaşık üç katına çıkarak 9,5 gigavattan 28 gigavata ulaştı. Buna karşın fosil yakıtlardan elektrik üretimi 2022 ile 2025 arasında 186 milyar kWh’ten 201 milyar kWh’e yükseldi. 2025’te kömür, yüzde 34 ile elektrik üretiminde en büyük kaynak olmaya devam etti.
Rapor, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı‘nın Afşin Elbistan A Termik Santrali’ne iki yeni ünite eklenmesi için 2024’te çevresel izin verdiğini ve bu ünitelerin 2060 sonrasına kadar işletilmesinin planlandığını hatırlatıyor. Greenpeace Türkiye, Türk Tabipleri Birliği ve yerel topluluklar dahil geniş bir koalisyonun protestoları ve açtığı davaların ardından idare mahkemesi, bakanlığın “ÇED Olumlu” kararını 2026’da iptal etti. Aynı bakanlık, 2026’da CENAL Kömür Santrali’ne 1.050 MW ek kapasite eklenmesi için çevresel izin sürecini başlattı.
Yeni İklim Yasası Karışık Karşılandı
Türkiye, Temmuz 2025’te ulusal Emisyon Ticaret Sistemi’ni (ETS) de içeren yeni İklim Kanunu’nu yürürlüğe koydu. CCPI uzmanları bu adımı olumlu bulsa da yasanın fosil yakıtları doğrudan hedeflemediğini ve bağlayıcı sektörel hedefler içermediğini eleştiriyor. Türkiye’nin yakın zamanda yayımladığı Yeşil Taksonomi Yönetmeliği’nin yeni nükleer santral inşaatını ve fosil gazdan elektrik ile ısıtma soğutma üretimini kapsaması da eleştirilen noktalar arasında. ETS’nin kapsayacağı toplam emisyon tavanının önceden sabitlenmek yerine sonradan yoğunluk bazlı açıklanacak olması, sistemin gelecekteki emisyonlar üzerindeki etkisini sınırlıyor.
COP31 Başkanlığı, Türkiye’nin İç Politikasına Baskı Yapıyor mu?
Rapor, COP31 ev sahipliğinin Türkiye’nin UNFCCC süreçlerindeki ve uluslararası iklim girişimlerindeki etkinliğini artırdığını not ediyor. Türkiye’nin COP31 için duyurduğu “35’e 35” küresel elektrifikasyon taahhüdündeki liderliği, bir COP ev sahipliğinin iklim hedeflerini nasıl hızlandırabileceğinin bir örneği olarak gösteriliyor. Ancak uzmanlar, elektrifikasyonun yalnızca yan etki olarak değil, fosil yakıtlardan çıkışın açık bir hedefi olarak ele alınması gerektiğini vurguluyor. Raporun ifadesiyle Türkiye’nin fosil yakıt genişlemesi ile uluslararası duruşu arasındaki fark, ülkenin güvenilirliği açısından bir risk oluşturuyor.
Uzmanlar Ne Diyor?
CAN Europe İklim ve Enerji Politikaları Koordinatörü Özlem Katısöz, Türkiye’nin COP31 başkanlığıyla küresel iklim mücadelesine liderlik sorumluluğu üstlendiğini, ancak liderliğin önce kendi evinde somut adımlar atmayı gerektirdiğini söyledi: “Hem yeni kömür santralleri planlayıp hem iklim lideri olunamaz.”
İstanbul Politikalar Merkezi İklim Değişikliği Çalışmaları Koordinatörü Dr. Ümit Şahin, Türkiye gerçek ve anlamlı bir mutlak emisyon azaltımı hedefi benimsemediği, kömürden çıkış tarihi açıklamadığı sürece iklim politikaları performansının zayıf çıkmaya devam edeceğini belirtti.
Ekosfer Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Özgür Gürbüz ise Türkiye’nin COP31’e başkanlık yaptığı dönemde endekste bir sıra gerilemesinin üzücü ama önemli bir uyarı olduğunu söyledi; iklim politikasının parça parça değil, bir bütün olarak ilerlemesi gerektiğini vurguladı.
Uzmanların Türkiye’den Talepleri
CCPI uzmanları, Türkiye’nin mevcut NDC’sini, iddialı ve mutlak emisyon azaltım hedefleri içeren somut bir planla güncellemesini talep ediyor. Diğer talepler arasında “yeni kömür yok” açıklaması, fosil yakıtlar için net bir çıkış takvimi, sübvansiyonların ve arama projelerinin sonlandırılması ve etkilenen toplulukların, kömüre bağımlı bölgelerin anlamlı katılımını sağlayan bir adil geçiş stratejisi yer alıyor.
