Bu yaz Avrupa’da yaşanan sıcak hava dalgaları çokça konuşuldu, ancak asıl dikkat çekici gelişme denizlerin altında yaşandı. World Weather Attribution’ın (WWA) yeni araştırması, Avrupa sularında kaydedilen rekor yükseklikteki deniz yüzeyi sıcaklıklarının doğrudan iklim değişikliğinden kaynaklandığını ortaya koydu.
Denizler Ne Kadar Isındı?
Bu yaz İrlanda’dan Akdeniz’e kadar uzanan geniş bir bölgede deniz sıcak dalgaları yaşandı; bazı bölgelerde deniz yüzeyi sıcaklıkları normalin 6°C üzerine çıktı. İsviçre, İsveç, ABD, İrlanda ve Birleşik Krallık’tan bilim insanlarının ortak çalışmasına göre, incelenen tüm bölgelerde ısınma küresel ortalama hızını aştı. Akdeniz’de ise bu artış, küresel ortalamanın tam iki katına ulaştı.
Gözlemsel verilere göre ısınma, çoğu bölgede 1,4°C’lik küresel ortalamanın üzerinde seyrediyor. En yüksek deniz yüzeyi sıcaklığı artışları kuzeyde yaklaşık 1,2°C’de kalırken, Akdeniz’de bu rakam 3°C’ye kadar çıkıyor.
İklim Değişikliğinin Payı Ne Kadar?
Bilim insanları, gözlemsel verileri iklim modelleriyle birleştirerek iklim değişikliğinin bölgeler üzerindeki doğrudan etkisini hesapladı. Buna göre iklim değişikliği, Akdeniz’de yaklaşık 2°C, Biskay Körfezi ve İber Yarımadası bölgesinde 1,4°C, Kelt bölgesinde ise 1,3°C’lik ısınmaya doğrudan neden oldu.
2026’da Biskay Körfezi/İber Yarımadası kıyı bölgesinin %90’ı ve Batı Akdeniz’in %80’i deniz sıcak dalgası koşulları yaşadı. İnsan kaynaklı iklim değişikliği olmasaydı bu oranların yalnızca yaklaşık %40 civarında olması bekleniyordu. Doğu Akdeniz’de ise mevcut %70’lik oranın, iklim değişikliği olmasaydı %9’a düşeceği hesaplandı. Kelt bölgesinde de %80 olan oranın %30 seviyesinde kalması bekleniyordu.
Deniz Ekosistemleri Nasıl Etkileniyor?
Okyanuslardaki aşırı ısınma, mercanlar, süngerler ve makroalgler gibi habitat oluşturan türlerde kitlesel ölümlere yol açabiliyor ve bu durum ekosistem genelinde zincirleme etkiler yaratıyor. Deniz sıcak dalgaları, deniz kuşları ve deniz memelileri gibi üst düzey avcıların besin kaynaklarını da bozarak nüfuslarında ciddi düşüşlere neden olabiliyor.
Birleşik Krallık’ta balıkçılar ahtapot popülasyonlarında ani artışlar bildirirken, bazı türlerin daha serin sulara doğru kuzeye kaymasıyla besin zincirleri, kıyı balıkçılığı ve su ürünleri yetiştiriciliği de etkileniyor. Bilim insanları, hızlı ısınmanın morina, mezgit, uskumru, deniz tarağı ve ıstakoz gibi önemli balıkçılık kaynaklarının çökmesine yol açabileceği konusunda uyarıyor.
Etkiler Karaya da Sıçrıyor
Deniz sıcak dalgalarının etkisi yalnızca su altıyla sınırlı kalmıyor. Deniz yüzeyi sıcaklıklarının yükselmesi, kıyı bölgelerinde nem oranını artırarak aşırı sıcaklara bağlı riskleri de yükseltiyor. Sıcak sular ayrıca sezonun ilerleyen dönemlerinde yıkıcı fırtınaları tetikleyebilecek aşırı atmosferik nemi besliyor.
Uzmanlar Ne Diyor?
Maynooth Üniversitesi‘nden Dr. Claire Bergin, bu yazın Avrupa genelinde sıcaklıklar açısından dikkat çekici geçtiğini, ancak kıyı sularındaki etkilerin yeterince gündeme gelmediğini belirtti. Bergin, daha soğuk iklimli ülkelerde suların ısınmasının denizcilik ve yüzme açısından cazip görünebileceğini, ancak su altındaki yaşam üzerindeki etkilerin çok ciddi olduğunu ve kıyı topluluklarının bağımlı olduğu ekosistemleri yeniden şekillendirebileceğini vurguladı.
Kuzey Karolina Üniversitesi Chapel Hill’den deniz biyoloğu Dr. John Bruno, Avrupa sularındaki deniz yaşamının zor bir dönemden geçtiğini belirterek, okyanuslardaki aşırı ısınmanın habitat oluşturan türlerde kitlesel ölümlere yol açtığını ve birçok tür için biyolojik adaptasyonun sınırlarına hızla yaklaşıldığını söyledi.
Imperial College London‘dan Prof. Friederike Otto ise denizlerin küresel ortalamayı aşan bir hızla ısındığını, fosil yakıtlardan uzaklaşmanın geciktirilmesinin birçok okyanus ekosistemini yok oluşa sürüklediğini ifade etti. Otto, okyanusların uyum kapasitesinin sınırlı olduğunu ve fosil yakıtlardan çıkışın gecikmesiyle birlikte bedelin daha da ağırlaşacağını, ancak bu bedeli en çok kırılgan kesimlerin ödeyeceğini vurguladı.
