Global Energy Monitor tarafından yayımlanan Yükseliş ve Çöküş 2026 Raporu, küresel enerji dönüşümündeki dikkat çekici bir çelişkiye işaret ediyor. Rapora göre, 2025 yılında kömürden elektrik üretimi azalırken dünya genelindeki kömürlü termik santrallerin kurulu gücü artmaya devam etti.

Dünyadaki kömür santrallerinin durumuna ilişkin en kapsamlı çalışma olarak kabul edilen ve bu yıl 11. kez yayımlanan rapora göre, 2025 yılında küresel kömür kurulu gücü yüzde 3,5 oranında artarken kömürden elde edilen elektrik üretimi yüzde 0,6 geriledi.

Bu durum özellikle Çin ve Hindistan’da belirgin şekilde gözlemlendi. Küresel ölçekte devam eden kömürlü termik santral inşaatlarının yaklaşık yüzde 95’i bu iki ülkede gerçekleşirken, aynı dönemde rekor düzeyde devreye alınan güneş ve rüzgâr enerjisi yatırımları yeni enerji talebinin büyük bölümünü karşılayarak kömür kullanımını sınırlandırdı.

Kömürden Uzaklaşma Eğilimi Güçleniyor

Raporda, kömür kullanımındaki düşüşün geçici değil, yapısal bir dönüşümün göstergesi olduğu vurgulanıyor. Enerji piyasalarında zaman zaman yaşanan jeopolitik gerilimlerin kısa vadeli etkilerine rağmen, birçok ülkede yenilenebilir enerji kaynaklarının hızla yaygınlaşması kömürün enerji sistemlerindeki rolünü azaltıyor.

2025 yılında Latin Amerika, yeni kömürlü termik santral inşa etmeme kararı alan bölgeler arasına katılırken, Güney Kore ise kömürü tamamen terk etme taahhüdünde bulundu.

Global Energy Monitor Küresel Kömür Santrali Takip Sistemi Proje Yöneticisi Christine Shearer, raporun sonuçlarını şu sözlerle değerlendirdi:

“2025 yılında dünya daha fazla kömür santrali inşa etti, ancak kömür kullanımını azalttı. Kömürlü termik santral inşaatlarının büyük bölümü Çin ve Hindistan’da gerçekleşiyor. Ancak bu ülkeler bile kömürün yerini alabilecek hızda güneş ve rüzgâr enerjisi yatırımları yapıyor. Asıl sorun alternatiflerin eksikliği değil, enerji sistemleri kömürden uzaklaşırken kömürü gerekli gören politikaların sürdürülmesidir.”

Türkiye İçin Kritik Dönem

Raporda Türkiye’ye ilişkin değerlendirmeler de yer aldı. Türkiye’de 2015 yılında 70’in üzerinde olan kömürlü termik santral projesi sayısının bugün yalnızca bir aktif projeye düştüğü belirtildi.

Hâlen gündemde bulunan tek proje, Afşin-Elbistan A Termik Santrali’ne eklenmesi planlanan iki yeni ünite olarak öne çıkıyor. Projeye ilişkin açılan davalarda hazırlanan bilirkişi raporlarında, yatırımın kamu yararı taşımadığı ve uygun olmadığı yönünde görüşler yer aldı.

Sivil toplum kuruluşları ise Türkiye’nin COP31 İklim Zirvesi’ne ev sahipliği yapacak olması nedeniyle kömürden çıkış konusunda daha güçlü adımlar atması gerektiğini vurguluyor.

Sivil Toplumdan Kömürden Çıkış Çağrısı

Fosil Yakıtların Ötesi Ağı (Beyond Fossil Fuels) Kampanyacısı Duygu Kutluay, Türkiye’nin iklim liderliği açısından kömürden çıkış planlarını netleştirmesi gerektiğini belirterek şunları söyledi:

“Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapacağı bir yılda yeni kömürlü termik santrallerde ısrar etmesi kaygı verici. Kamu kaynaklarıyla gerileyen bir sektörü ayakta tutmaya çalışmak enerji dönüşümünü geciktiriyor. Türkiye’nin atacağı en net adım, kömürü zirvede bırakmak olacaktır.”

Avrupa İklim Eylem Ağı (CAN Europe) Türkiye İklim ve Enerji Politikaları Koordinatörü Elif Cansu İlhan ise Türkiye’nin kalan son kömür projesini iptal ederek güçlü bir mesaj verebileceğini ifade etti:

“Yeni kömür santrali projesi kalmaması önemli bir adım olsa da ülkenin asıl ihtiyacı mevcut termik santral filosu için adil geçiş ilkeleri doğrultusunda hazırlanmış bir kömürden çıkış programıdır.”

Rapordan Öne Çıkan Bulgular

• Küresel kömür kurulu gücü 2025 yılında yüzde 3,5 arttı.
• Kömürden elektrik üretimi yüzde 0,6 azaldı.
• Çin’de kömür kurulu gücü yüzde 6 artarken üretim yüzde 1,2 düştü.
• Hindistan’da kurulu güç yüzde 3,8 artmasına rağmen üretim yüzde 2,9 geriledi.
• Çin’de yeni ve yeniden gündeme alınan kömür projeleri toplam 161,7 GW ile tarihi zirveye ulaştı.
• Çin ve Hindistan dışındaki kömürlü termik santral inşaatları küresel kapasitenin yalnızca yüzde 5’ine geriledi.
• Endonezya, yeni kömür projelerinde Çin ve Hindistan’ın ardından üçüncü sırada yer aldı.
• Küresel ölçekte planlanan kömür santrali kapanışlarının yaklaşık yüzde 70’i 2025 yılında gerçekleşmedi.
• Türkiye’de 2015 yılında 70’i aşan kömür santrali projesinden geriye yalnızca bir aktif proje kaldı.

Enerji Dönüşümünde Yeni Dönem

Yükseliş ve Çöküş 2026 Raporu, küresel enerji sistemlerinde kömürün giderek daha az kullanılan bir kaynak haline geldiğini ortaya koyarken, bazı ülkelerde devam eden yeni kömür yatırımlarının enerji dönüşümünün hızını yavaşlatan temel faktörlerden biri olduğuna dikkat çekiyor.

Uzmanlara göre, yenilenebilir enerji yatırımlarının hızla artması ve kömürden çıkış planlarının güçlendirilmesi, iklim hedeflerine ulaşılması ve enerji güvenliğinin sağlanması açısından kritik önem taşıyor.